Nadat we je in dit artikel “Hoe leg je een permacultuurtuin aan? Een complete gids voor beginners” al een eerste kijkje hebben gegeven in de wereld van de permacultuurtuin, gaan we hier dieper op de materie in, zodat ook jij direct kunt starten met jouw eigen tuinproject.
Een goed functionerende permacultuurtuin vereist een aantal stappen, te beginnen met een grondige planning.
Het is essentieel om de lokale omstandigheden zorgvuldig te observeren en te bepalen hoe je die optimaal benut. Kijk hierbij naar bestaande plantensoorten in de tuin en houd rekening met invloeden van buitenaf, zoals wind, het weer en zonuren.
Aan de hand van deze observaties kun je de geschikte gewassen bepalen en hun behoeften vastleggen in het beplantingsplan. De zes zones binnen de permacultuur geven inzicht in de verschillende onderdelen van je tuin.
1. Planning
2. Plantenlijst opstellen
3. Bedden aanleggen
4. Kruidenspiraal inrichten
5. Permacultuursystemen integreren in de kas
Met deze kennis kun je beginnen met het aanbrengen van de eerste elementen, zoals bedden, verwilderde zones en kassen op het onbebouwde terrein. Plaats de gewassen die het meeste onderhoud vragen dicht bij je huis of tuinhuis; naarmate de afstand groter wordt, neemt de onderhoudsintensiteit af. Het is belangrijk om voldoende leefruimte te creëren voor dieren en micro-organismen en de bestaande tuinstructuur zoveel mogelijk intact te laten.
Het ontwerp van je permacultuurtuin
De basis van een goed functionerende permacultuurtuin bestaat uit het beplantingsplan en het teeltpatroon volgens de verschillende tuinzones.
Kies planten die aansluiten bij het lokale klimaat en het bodemtype. Bij combinatieteelt ondersteunen de gekozen soorten elkaar en bevorderen ze elkaars groei.
Let er bij het aanleggen van de bedden op dat planten met verschillende groeistrategieën probleemloos naast elkaar kunnen staan. Goede buren bij de teelt van groenten zorgen voor natuurlijke bemesting en bescherming tegen plagen. Bomen en struiken helpen water te besparen door schaduw te bieden en leveren waardevolle voedingsstoffen via afgestorven plantenresten.
Laat de bodem nooit onbedekt; zorg altijd voor een natuurlijke bodembedekking met grassen, kruiden of bodembedekkers.
De zonering in een permacultuurtuin bepaalt de benodigde tijd en aandacht per zone:
1. Zone 0: de centrale leefruimte in de tuin, dicht bij het huis.
- Zone 0 is het hart van de permacultuurtuin en bevindt zich in
de directe nabijheid van de woning.
- Hier vind je plekken die vaak worden gebruikt, zoals
het terras, een zithoek, een barbecueplek of een tuinhuis.
- De inrichting en organisatie van de tuin begint in deze zone: dit is het
centrale vertrekpunt van waaruit je eenvoudig toegang hebt tot de overige zones.
- Naast de leefruimte kunnen ook composthopen,
regentonnen en de opslag van gereedschap in deze zone worden geplaatst.
- Hier kweek je kruiden en keukengewassen in potten of
verhoogde bedden, zodat je ze voor dagelijks gebruik snel bij de hand hebt.
- Je kunt hier ook kleinfruit zoals aardbeien of mini-fruitbomen (zoals dwergappelbomen) in kuipen planten voor een mooie en praktische hoek.
2. Zone 1: plek voor onderhoudsintensieve gewassen die snel bereikbaar moeten zijn.
- Zone 1 ligt direct rondom het huis en omvat
delen van de tuin die regelmatig zorg en aandacht vragen.
- Hier leg je vaak kruidentuinen, verhoogde bedden of kleine moestuinbedden aan, zodat je snel kunt oogsten en ze makkelijk kunt onderhouden.
- Typische gewassen in deze zone zijn keukenkruiden, pluksla en groenten die je geregeld vers op tafel zet.
- Een kruidentuin met soorten als peterselie, bieslook, basilicum en munt past hier goed.
- Kleine groentebedden zijn geschikt voor kropsla, radijsjes, rucola, spinazie en andere snelgroeiende soorten die je continu kunt plukken.
- Ook compacte fruitbomen zoals dwergperen of dwergkersen kun je hier kwijt voor een vroege oogst.
- Paden door deze zone zorgen voor een vlotte toegang tot de onderhoudsintensieve bedden.
3. Zone 2: zone voor minder intensief onderhoud, waaronder groentebedden en kassen.
- Zone 2 ligt wat verder van het huis af en omvat grotere groentebedden, boomgaarden en kassen.
- Planten in deze zone hebben minder vaak verzorging nodig en mogen meer ruimte innemen.
- Hier teel je groentesoorten zoals aardappelen, pompoenen, tomaten, komkommers, courgettes en fruitbomen, die meer plek vragen en enige verzorging vereisen.
- Boomgaarden met fruitbomen zoals appels, peren, pruimen en kersen zijn eveneens typisch voor zone 2.
- Kassen kun je gebruiken om kwetsbaardere gewassen zoals paprika’s, aubergines, komkommers en tomaten te kweken en het oogstseizoen te verlengen.
4. Zone 3: extensieve bedden voor gewassen die weinig onderhoud vragen
- Zone 3 bestaat uit extensieve bedden met gewassen die je maar zelden hoeft te verzorgen.
- Hier worden gewassen zoals aardappelen, pompoenen, peulvruchten en graansoorten in grote hoeveelheden geteeld en geoogst.
- Bovendien kun je hier nutsgewassen verbouwen die minimaal onderhoud vragen en een grote opbrengst leveren, zoals maïs en peulvruchten.
- Graansoorten zoals tarwe, haver, rogge en gerst kun je eveneens in deze zone telen, voor een eigen voorraad graanproducten.
- Deze zone vraagt weinig werk, omdat de gewassen grotendeels op eigen kracht groeien en slechts af en toe aandacht nodig hebben.
5. Zone 4: weiden, fruit- en notenbomen en wilde bloemen
- Zone 4 omvat grotere oppervlakken met extensieve teelt, zoals weiden, fruit- en notenbomen en bloemenweiden.
- Hier groeien planten die zelden verzorging nodig hebben en weinig aandacht vragen.
- Deze zone is zeer geschikt voor extensief gebruik zoals weiden, waar grassen en kruiden kunnen groeien voor diervoeder of als groenbemester.
- Fruit- en notenbomen zoals walnoten, hazelnoten, pruimen en appels kun je hier aanplanten voor een langdurige oogst.
- Deze zone biedt leefruimte aan tal van planten en dieren en draagt bij aan de biodiversiteit in de tuin.
- Wilde bloemenweiden helpen de biodiversiteit te versterken en bieden leefgebied aan bijen, vlinders en andere bestuivende insecten.
6. Zone 5: wilderniszone voor ecologisch evenwicht en biodiversiteit
- Zone 5 laat je grotendeels met rust. Het dient als toevluchtsoord voor de natuur, voor wilde dieren, vogels, insecten en planten. Je teelt hier geen specifieke nutsgewassen; natuurlijke processen en biodiversiteit krijgen juist alle ruimte doordat het gebied ongestoord blijft.
- Deze zone is belangrijk voor het behoud van het ecologische evenwicht en biedt leefruimte aan veel planten en dieren die anders mogelijk in het gedrang komen.
BOXIO - COOL | Passieve koelbox
Een plantenlijst maken voor de permacultuurtuin
Voor een goed functionerende permacultuurtuin is een combinatieteelt van geschikte plantensoorten bepalend. Let er bij het maken van de plantenlijst op dat fruit-, groente- en kruidenplanten evenwichtig verdeeld zijn. Ze ondersteunen elkaar, bevorderen de bodemvruchtbaarheid en helpen plagen te voorkomen. Hagen en struiken bieden daarnaast beschutting tegen weersinvloeden.
Zone 0 (centrale verblijfsplek)
- Kruiden: peterselie, bieslook, basilicum, munt, rozemarijn, tijm, oregano
- Bessen en kleinfruit: aardbeien, frambozen, aalbessen
2. Zone 1 (onderhoudsintensieve planten)
- Groenten: radijs, rucola, spinazie, prei, koolrabi, sla, wortelen, selderij
- Klein fruit: aardbeien, blauwe bessen, bramen, dwergfruitbomen (zoals dwergperen, dwergkersen)
- Kruiden: dille, koriander, lavas
3. Zone 2 (groentebedden en boomgaarden)
- Groenten: tomaten, komkommers, courgettes, paprika’s, aubergines, broccoli, bloemkool, venkel
- Fruit: appels, peren, pruimen, kersen, perziken, abrikozen
- Kruiden: marjolein, salie, dragon, lavendel
4. Zone 3 (extensieve bedden)
- Groenten: aardappelen, pompoenen, maïs, bonen, erwten, uien, knoflook
- Graan: tarwe, rogge, gerst, haver
- Peulvruchten: linzen, kikkererwten
- Wortelgewassen: pastinaak, rode bieten, schorseneren
5. Zone 4 (weiden en fruitbomen)
- Grassen: beemdlangbloem, timotheegras, kropaar
- Kruiden: veldsalie, fluitenkruid, pinksterbloem
- Fruit- en notenbomen: walnoot, hazelaar, mirabel, kweepeer, kwets
6. Zone 5 (wilderniszone)
- Natuurlijke begroeiing: wilde bloemen, grassen, struiken, bomen (afhankelijk van de locatie en de natuurlijke omgeving)
Bedden aanleggen in de permacultuurtuin
Bij het aanleggen van de bedden in een permacultuurtuin is het belangrijk om rekening te houden met een grote verscheidenheid aan plantensoorten. Overbodige ontwerpelementen zoals afscheidingen en paden kunnen worden vervangen door bodembedekkers. De bodem wordt niet omgespit, maar blijft met rust gelaten om het evenwicht van micro-organismen en voedingsstoffen te behouden. Plantenresten die na de oogst achterblijven dienen als mulch en houden het vocht in de bodem vast.
Beplanting van de kruidenspiraal in de permacultuurtuin
Het beplanten van een kruidenspiraal in de permacultuurtuin is een creatieve en doeltreffende manier om veel verschillende kruiden te kweken en gunstige groeiomstandigheden te creëren. De spiraal is een centraal element binnen de permacultuur dat er fraai uitziet en tegelijk praktische voordelen biedt.
De kruidenspiraal bestaat uit opgestapelde natuurstenen of andere materialen en vormt een spiraalvormige structuur die omhoogloopt. Door deze bouwwijze ontstaan verschillende microklimaten, waardoor je kruiden met uiteenlopende behoeften aan licht, vocht en bodemkwaliteit bij elkaar kunt plaatsen.
Boven op de kruidenspiraal, waar het zonlicht het krachtigst is, groeien vooral mediterrane kruiden zoals tijm, rozemarijn en salie, die de voorkeur geven aan droge en zonnige omstandigheden. In de middelste zones, waar het iets koeler en vochtiger is, voelen kruiden zoals peterselie, pepermunt en bieslook zich thuis.
Aan de voet van de spiraal, waar het vijvertje ligt en de vochtigheid het hoogst is, kunnen vochtminnende kruiden zoals waterkers en munt worden geplant.
De vijver aan de voet van de kruidenspiraal draagt bij aan een evenwichtig ecosysteem doordat hij een leefgebied biedt aan diverse waterplanten, amfibieën en insecten.
Bovendien dient het water als bron voor de omliggende kruiden en zorgt het voor een natuurlijke bewatering.
BOXIO - COOL | Passieve koelbox
Integratie van permacultuursystemen in de kas
De kas vervult in een permacultuurtuin een veelzijdige rol die veel verder gaat dan alleen het opkweken van planten. De kas heeft meerdere functies binnen het ecologische systeem van de tuin en draagt bij aan een evenwichtig ecosysteem.
In de eerste plaats biedt de kas een beschutte ruimte waarin planten die winterhard zijn of lage temperaturen verdragen, ook tijdens het koude seizoen goed groeien. Hierdoor kunnen deze planten over een langere periode worden gekweekt, wat het teeltseizoen verlengt en de opbrengst verhoogt.
Daarnaast maakt het houden van dieren in de kas een extra niveau van zelfregulering binnen de tuinkringloop mogelijk. Door de aanwezigheid van dieren zoals kippen of konijnen kunnen organische materialen zoals plantenresten en dierlijke mest direct ter plekke worden gerecycled. Deze worden afgebroken door micro-organismen en dienen als natuurlijke bemesting voor de planten in de kas. Dit sluit de kringloop van voedingsstoffen en bevordert de bodemvruchtbaarheid.
Een ander voordeel van de kas is de vroege start van de groeifase in het voorjaar. Door de beschutte omgeving en de mogelijkheid om de temperatuur te regelen, kunnen planten eerder in het jaar worden geplant. Dit leidt tot een eerdere oogst en verhoogt de totale opbrengst.
Bij combinatieteelt in de permacultuurtuin is de zorgvuldige selectie en combinatie van planten bepalend voor het succes van het systeem. Een evenwichtige plantengemeenschap helpt nadelen te beperken en zorgt dat soorten elkaar aanvullen. Daarom is het belangrijk om rekening te houden met de eigenschappen en behoeften van elke plant en de beplanting goed op elkaar af te stemmen.
We hopen dat dit diepere inzicht in het opzetten van een permacultuurtuin je op weg helpt en wensen je veel succes bij het ontwerpen en aanleggen. Wil je nog meer ontdekken over tuinen en de verschillende gebruiksmogelijkheden, neem dan gerust hier een kijkje.
Tuin ontwerpen of opnieuw aanleggen: een overzicht van de leukste ideeën vind je hier
Groetjes, het BOXIO-team
